มาสโลว์เชื่อว่ามนุษย์เกิดมาพร้อมความดีงาม  และมีแนวโน้มพัฒนาตนเองให้ก้าวหน้าไปสู่ขั้นที่สมบูรณ์ที่สุด  (Self Actualization)              

มนุษย์มีศักยภาพที่จะชี้นำตนเอง มนุษย์ไม่อยู่นิ่ง  จะเปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์ต่างๆ  และแสวงหาความเข้าใจตนเอง  ยอมรับตนเองทั้งส่วนดีส่วนบกพร่อง

ลักษณะของผู้ที่มีความเข้าใจตนเองอย่างแท้จริง                                                                                          1. รับรู้ความเป็นจริงอย่างมีประสิทธิภาพและสามารถอดทนกับความไม่แน่นอน                                       2. ยอมรับตนเองและยอมรับผู้อื่น                              

3. มีความคิดและพฤติกรรมที่เป็นของตนเอง  ไม่ขึ้นกับผู้อื่น                                              

4. มุ่งแก้ปัญหาต่างๆตรงสาเหตุ                                                                                                                   5. เป็นตัวของตัวเอง                                                                                                                                     6. มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์สูง                                  

7. มีชีวิตชีวา                                                                                                                                                 8. รู้สึกผูกพันกับธรรมชาติ                                                                                                                           9. สนใจสังคม  เห็นใจและรักผู้อื่น                                                                                                             10.มีสัมพันธภาพที่ดีระหว่างบุคคล                                                                                                              11.มีความเป็นประชาธิปไตย                                                                                                                        12.รู้สึกถึงความแตกต่างของมาตรฐานและจุดหมาย                                                                                    13. ต้องมีอารมณ์ที่มีขอบเขต                                                                                                                       14. มีความเป็นอิสระเมื่อต้องทำงานอย่างใดอย่างหนึ่ง                                                                                15.พร้อมที่จะเผชิญกับสภาพแวดล้อมหรือวัฒนธรรมที่ขัดแย้งกับความคิดของตนเอง

แนวความคิดตามทฤษฎีของ  อีริค เบอร์น ( EricBerne )

มนุษย์มีความสามารถที่จะเข้าใจบุคลิกภาพของตนเองเป็นผลมาจากประสบการในอดีต เราตัดสินใจเลือกแนวทางในการนำเนินชีวิตใหม่ได้ หากกล้าพอ ที่จะปรับปรุงเปลี่ยนแปลงบทบาท และแบบแผนชีวิต ให้พ้นจากอิทธิพลจากอดีต                                                            

มีการมองธรรมชาติของมนุษย์ในแง่ต่างๆเช่น                                                                                         การมองตนเองและผู้อื่น เชื่อว่าการมองตนเองเป็นประสบการณ์ในวัยเด็ก ก่อให้เกิดการกำหนดตำแหน่งของชีวิต Life Position ของตนเองและผู้อื่น ว่าควรจะเป็นเช่นไร แบ่งออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้              

1.I’m O.K.-You’re O.K. ตนเองมีคุณค่า ยอมรับและเข้าใจตนเอง และผู้อื่น จริงใจกล้าเผชิญปัญหา แก้ปัญหาโดยวิธีสร้างสรรค์ สุขภาพจิตดี ปรับตัวได้ดี                                                                

2. I’m O.K.-You’re not O.K. ตนเองเก่งและเหนือผู้อื่น ผู้อื่นด้อยกว่าตน วางอำนาจ ดูถูกเหยียดหยามผู้อื่น คนอื่นไม่มีคุณค่า โทษผู้อื่นในความล้มเหลวของตน                                                                              3. I’m not O.K.-You’re O.K. ตนเองด้อยกว่าผู้อื่น ผู้อื่นเก่งกว่าตัวเองในทุกๆด้าน เก็บกด ไม่กล้าแสดงออก ปลีกตัวจากสังคม โทษตัวเองทุกเรื่อง                                                          

4. I’m not O.K.-You’re not O.K. ตนเองและผู้อื่นไม่มีคุณค่า ไม่มีความหมาย หดหู่ เศร้าหมอง หมดหวัง เป็นความคิดของผู้ป่วยโรคจิต

จำเป็นต้องทำให้เกิด .I’m O.K.-You’re O.K.ในตนเองให้ได้

การใส่ใจ แรงผลักดันในการแสดงพฤติกรรมของมนุษย์คือ แรงจูงใจจากความต้องการทางร่างกายและแรงจูงใจเกี่ยวกับจิตใจแบ่งได้ 3 ประเภท  ดังนี้                                                                                     1. การยอมรับและการเอาใจใส่ทางบวก I’m O.K.-You’re O.K. ได้แก่การทักทาย การรับฟัง                     2. การยอมรับและการเอาใจใส่ทางลบ . I’m not O.K. การลงโทษ การว่ากล่าว                                           3. การยอมรับและการเอาใจใส่แบบคละ

บทบาทชีวิต                                                                                                                                                  1.ผู้กล่าวหา I’m O.K.-You’re not O.K                                                                                                        2. ผู้ช่วยเหลือ I’m O.K.-You’re not O.K                 

3. เหยื่อ I’m not O.K.-You’re O.K.

เกมชีวิตหรือเกมทางจิตวิทยา

ในการดำเนินชีวิตของบุคคล ส่วนหนึ่งเป็นการเล่นเกมไม่สามารถแสดงความรู้สึกแบบตรงไปตรงมาได้ เพราะไม่เป็นที่ยอมรับของสังคม

ความรู้ที่สะสมของบุคคล เปรียบได้กับแสตมป์ที่สะสมและนำมาแลกเปลี่ยนกัน แบ่งได้ 5 ประเภท ดังนี้                                                                                                                                                            1.โกรธ เหมือนแสตมป์สีแดง                                       

2. เศร้าสร้อย เหมือนแสตมป์สีน้ำเงิน                                                                                                          3. รู้สึกว่าตนเองดี ใครติเตียนไม่ได้ เหมือนแสตมป์สีขาว                                                                           4. ความรู้สึกพอใจในตนเอง เหมือนแสตมป์สีทอง                                                                                      5. ความรู้ว่าตนบกพร่อง เหมือนแสตมป์สีน้ำตาล

กระบวนการให้การปรึกษา                                                                                                                           1. การสร้างสัมพันธภาพที่ดีช่วยให้เกิดความเข้าใจอันดี เกิดกำลังใจและความเชื่อมั่น                                2. การเจรจาตกลงกันเพื่อให้เกิดความชัดเจนเกี่ยวกับวัตถุประสงค์และมีความคาดหวังที่ถูกต้องรู้บทบาทของตน                                                                                                                       

3.การดำเนินการ                                                                                                                                             - การวิเคราะห์โครงสร้างของบุคลิกภาพ เป็นการที่ผู้ให้กี่ปรึกษาชี้แจง อธิบายให้ความรู้แก่ผู้รับการปรึกษาชี้แจง อธิบายให้ความรู้แก่ผู้รับการปรึกษาเกี่ยวกับเรื่องโครงสร้างของบุคลิกภาพ (Ego State) และฝึกตัวเองฝึกวิเคราะห์ตัวเองให้ได้ว่า มีการใช้บุคลิกภาพใด ขณะใด “ที่คุณพูดเช่นนี้ แสดงว่าคุณใช้บุคลิกภาพส่วนไหน”                                                                                                                       

 - การวิเคราะห์รูปแบบของการสื่อสารสัมพันธ์ ปรึกษาอธิบายให้ความรู้แก่ผู้รับการปรึกษาเกี่ยวกับรูปแบบของการสื่อสารสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในลักษณะต่างๆเพื่อให้ผู้รับการปรึกษาเกิดความเข้าใจ                            

 - การวิเคราะห์บทบาทชีวิต ได้วิเคราะห์บทบาทชีวิตของตนเองว้าเป็นไปในรูปแบบใด วิเคราะห์อัตชีวประวัติ เรื่องราวที่ผู้รับการปรึกษาชอบ ทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเข้าใจ                                             

เทคนิคในการให้การปรึกษา

เทคนิคที่สำคัญ 4 ประการ

Permission: เป็นเทคนิคที่ผู้ให้การปรึกษาเปิดโอกาสให้ผู้รับการปรึกษาได้หลุดพ้นหรือละวางจากเรื่องรา เหตุการณ์ หรือประสบการณ์ต่างๆ ในอดีตที่เคยบงการหรือมีอิทธิต่อชีวิตของเขา ซึ่งทำได้ใน 3 ลักษณะ ดังนี้                                                                                                                                                                                      

 1. ขจัดพฤติกรรมการสื่อสารสัมพันธ์แบบเลี่ยงหนี หรือแบบพิการ                      

 2. สามารถแสดงบุคลิกภาพในแต่ละส่วนได้ รู้จักใช้บุคลิกภาพในส่วนของ Child Ego State                          

3. การยอมรับแบบตรงไปตรงมา

Protection: เพื่อปลอบโยนให้กำลังใจผู้รับการปรึกษาให้เกิดความมั่นใจ คลายความหวั่นวิตก และมีความมั่นคงปลอดภัย                                                                                                                                                        

Potency: ตรวจสอบพฤติกรรมของผู้รับการปรึกษาว่าหลุดพ้นจากสิ่งที่ยึดติดในอดีตหรือไม่     peration เป็นเทคนิคที่แบ่งออกเป็น 8 ขั้นตอนคือ                                                                                                    1.การซักถาม                                                                                                                                                                        

2.การบ่งชี้               

                                                                                                                                                                    3.การเผชิญหน้า                                                                                                                                                                  

4.การอธิบาย                                                                                                                                                                        

5.การยกตัวอย่างประกอบการอธิบาย                                                                                                                             

6.การยืนยัน

                                                                                                                                                                    7.การตีความหมาย                                                                                                                                                                

8.การก่อรูปเพื่อปรับเปลี่ยน

 อีริค ฟรอมม์ เชื่อว่ามนุษย์ยุคปัจจุบันต้องเผชิญกับความอ้างว้างเดียวดายด้วยสาเหตุหลายประการเช่น                                                                                                                                                                                                   
1. การที่มนุษย์มีเหตุผลและจินตนาการต่างๆทำให้มนุษย์มีวิวัฒนาการทางอารยธรรมเพิ่มขึ้น ในขณะเดียวกันก็แยกตัวเหินห่างจากธรรมชาติ จากสัตว์โลกพวกอื่นๆและจากบุคคลอื่นๆ
    
2. มนุษย์แสวงหาอิสระเสรีทุกขั้นตอนของกระบวนการพัฒนา เมื่อได้มาแล้วก็จำต้องแลกเปลี่ยนด้วยความอ้างว้าง  ตัวอย่างเช่น เด็กวัยรุ่นที่เป็นอิสระพ้นจากความดูแลพ่อแม่ผู้ปกครอง จะพบว่าตัวเองเผชิญความว้าเหว่                                                                                                                                                                                     
3.พัฒนาการทางเทคโนโลยี่สมัยใหม่ในวัตถุใช้สอยประจำวัน เช่นเครื่องมือเพื่อความบันเทิง เครื่องทุ่นแรงในการทำงาน  ทำใฟห้มนุษย์มีความสัมพันธ์กับผู้อื่นน้อยลง เมื่อต้องติดต่อพูดจาก็มีท่าทีห่างเหินไว้ตัว  ฟรอมม์เสนอ  ทางแก้  ความอ้างว้าง2ประการ  คือ                                                                                                                   
- สร้างสัมพันธภาพกับเพื่อนมนุษย์บนพื้นฐานความรักสร้างสรรค์( productive Love ) ซึ่งได้แก่ความเอื้ออาทรต่อกัน  ความรับผิดชอบต่อกันและกัน  ความนับถือซึ่งกันและกัน  ความเข้าใจซึ่งกันและกัน                                                                                                                                      
- ยอมตนอ่อนน้อมและทำตัวคล้อยตามสังคม

ฟรอมม์มีความเห็นว่ามนุษย์เราใช้เสรีภาพสร้างสังคมให้ดีขึ้นได้ตามข้อเสนอข้อแรก ส่วนการแก้ไขความอ้างว้างด้วยการทำตัวคล้อยตามสังคมตามข้อเสนอข้อหลังเขาเห็นว่าเป็นการเข้าสู่ความเป็นทาสรูปแบบใหม่นั่นเอง   ในหนังสือ Escape from Freedom ที่เขาเขียนในปี1941 ขณะลัทธินาซีกำลังรุ่งโรจน์ เขาชี้ให้เห็นว่าลัทธิเผด็จการเบ็ดเสร็จนั้นถูกใจคนหมู่มากเพราะมันเสนอจะให้ความมั่นคง(แก่ผู้รู้สึกอ้างว้าง)ความต้องการฟรอมม์กล่าวว่ามนุษย์มีความติองการ5ประการคือ

1.ความต้องการมีสัมพันธภาพ  
                                                                                                                                       
เนื่องจากมนุษย์พบกับความอ้างว้างเดียวดายตามเหตุที่ได้กล่าวมาจึงต้องแก้ไขด้วยการสร้างสัมพันธภาพกับคนอื่นๆ วิธีที่ดีงามต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานความรักแบบสร้างสรรค์(ความเอื้ออาทรต่อกัน/ความรับผิดชอบต่อกันและกัน/ความนับถือซึ่งกันและกัน/ความเข้าใจซึ่งกันและกัน

2.ความต้องการสร้างสรรค์                                                                                                                                            
เนื่องจากมนุษย์มทีความสามารถทางสติปัญญาและอารมณ์สูง จึงมีความต้องการสร้างสรรค์สิ่งแวดล้อมของชีวิตแตกต่างกับสัตว์โลกชั้นต่ำ  หากผู้ใดไม่มีความต้องการประเภทนี้ก็มักจะเป็นนักทำลาย เป็นอันตรายต่อผู้อื่นและสังคม

3.ความต้องการมีสังกัด   คือความต้องการที่จะเป็นส่วนหนึ่งของครอบครัว/ของสังคม/ของโลกความต้องการประเภทนี้ที่น่าพึงพอใจและถูกต้องคือการมีไมตรีจิตกับเพื่อนมนุษย์โดยทั่วไป

4.ความต้องการมีอัตลักษณ์แห่งตน  คือความต้องการจะเป็นตัวของตัวเอง ความต้องการที่จะรู้จักว่าตัวเองเป็นใคร

5.ความต้องการมีหลักยึดเหนี่ยว  คือความต้องการที่จะมีหลักสำหรับอ้างอิงความถูกต้องในการกระทำของตนเช่น คำกล่าวอ้างว่า  ฉันทำอย่างนี้เพราะหัวหน้าสั่งให้ทำหรือ  ฉันต้องมีรถยนต์เพราะไปทำธุระสะดวกขึ้น  ข้ออ้างเหล่านี้อาจสมเหตุสมผลหรือไม่ก็ได้

แนวความคิดของ Karen Horney คาร์เรน ฮอร์เนย์ (1885 – 1952) นักจิตวิเคราะห์ คาร์เรน ฮอร์เนย์ ได้อธิบายว่ามนุษย์มีความต้องการ  ดังนี้

1.  ความต้องการใฝ่สัมพันธ์และการยอมรับยกย่อง ความต้องการที่ไม่แยกแยะ การที่ทำให้ผู้อื่นพอใจและให้เขายอมรับตนเอง (affection and approval)                                                              

2.  ความต้องการคู่ และต้องการให้มีผู้ที่ดูแลคุ้มครองตนเอง ต้องการความรัก  (partner)                           3.  ความต้องการจำกัดตนเองในวงแคบ ให้มีคนคอยสั่ง (restrict one's life to narrow borders)                  4.  ความต้องการอำนาจ ที่จะควบคุมผู้อื่น ( need for power, for control over others)                                5.  ความต้องการมีอิทธิพลเหนือผู้อื่น ( to exploit others and get the better of  them)                                6.  ความต้องการการยอมรับทางสังคม ความภาคภูมิใจ (social recognition or prestige)                            7.  ความต้องการได้รับการชื่นชมโดยส่วนตัว ต้องการเป็นคนสำคัญ มีค่า (personal admiration) 

8.  ความต้องการความสำเร็จ ต้องการเป็นที่ 1 (personal achievement.)                                                     9.  ความต้องการความเป็นอิสระ (self-sufficiency and independence)                                                      10.ความต้องการความสมบูรณ์สุด (perfection and unassailability)

เธอเสนอว่ามนุษย์แบ่งออกได้เป็นสามประเภท ตามพื้นฐานของความวิตกกังวลและอาการทางจิตประสาทของมนุษย์ ซึ่งสามารถจัดกลุ่มได้ 3 กลุ่ม  ดังนี้                                                                                      - การเข้าหาคน (พวกยอมคน) Compliance ได้แก่ ความต้องการที่ 1 ,2 และ 3                         

- การพุ่งเข้าใส่คน (พวกก้าวร้าว) Aggression ได้แก่ ความต้องการที่ 4-8                          

- การหลีกหนีคน (พวกใจลอย) Withdrawal ได้แก่ ความต้องการที่ 9,10 และ 3

ผลงานวิจัยของฮอร์เนย์พบว่า ไทป์ย่อยในกลุ่มต่าง ๆ เช่น              

กลุ่มก้าวร้าว มีคนอยู่สามประเภทคือ  คนหลงตัวเอง  มนุษย์สมบูรณ์แบบคนจองหอง                                กลุ่มใจลอย แบ่งกลุ่มย่อย คือ  กลุ่มบุคลิก ชอบถอนตัว  ชอบต่อต้าน  กลุ่มยอมคน แบ่งย่อยออกเป็น 3 กลุ่มย่อยอีกคือ พวกรักสนุก  พวกทะยานอยาก  พวกปรับตัว

ผลงานวิจัยของ ฮอร์เนย์ ต้องการปรับปรุงแก้ไขอีก เพราะบุคลิกภาพที่เแบ่งย่อยซ้ำ ซ้อนกันเอง และบางครั้งกลุ่มเดียวกัน ที่อยู่ในระดับเดียวกัน ยังแยกเป็นคนละพวก

ฮอร์เนย์ได้อธิบาย Self theory ว่ามีความสำคัญในการที่บุคคลจะมีชีวิตที่ราบรื่น มีความสุข หรือมีความวิตกกังวล นั้นปัจจัยสำคัญคือ การรับรู้ตนเอง

Self หมายถึง สาระหลักที่สำคัญของการมีชีวิต เป็นสาระหลักสำคัญหรือเป็นแก่น ของศักยภาพของบุคคล หากบุคคลอยู่ดีมีสุข ชีวิตมีความสุข บุคคลนั้น จะมี มโนภาพ ความรับรู้และเข้าใจ ว่าเขาเป็นใคร อย่างถูกต้องตรงกับที่เขาเป็นจริง ๆ ก็จะเป็นอิสระใน การตระหนักรู้ เกี่ยวกับ ศักยภาพและความสามารถของตน (self-realization).

คนที่เป็นโรคประสาท (The neurotic) จะรับรู้สิ่งต่าง ๆ แตกต่างออกไป การรับรู้นั้นจะแยกออกระหว่าง despised self และ ideal sel

แนวคิดที่สำคัญของโรเจอร์ส 

                                                                                                                                                                  

แนวคิดที่สำคัญโรเจอร์สเชื่อว่า มนุษย์มีธรรมชาติที่ดีมีแรงจูงใจในด้านบวก เป็นผู้ที่มีเหตุผล (Rational) เป็นผู้ที่สามารถได้รับการขัดเกลา (Socialized) สามารถตัดสินใจเลือกวิถีชีวิตของตนเองได้ ถ้ามีอิสระเพียงพอ และมีบรรยากาศที่เอื้ออำนวย ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาตนเองอย่างเต็มศักยภาพ (Full Potential) และพัฒนาไปสู่ทิศทางที่เหมาะสมกับ ความสามารถของแต่ละบุคคล อันจะนำไปสู่การตระหนักรู้ในตนเองอย่างแท้จริง (Self-Actualization)

โครงสร้างทางบุคลิกภาพ

โครงสร้างบุคลิกภาพของโรเจอร์สประกอบด้วยส่วนสำคัญ 3 ส่วนคือ               

1. อินทรีย์ (The organism) หมายถึง ทั้งหมดที่เป็นตัวบุคคล รวมถึงส่วนทางร่างกาย หรือทางสรีระของบุคคล (Physical Being) ที่ประกอบด้วย ความคิด ความรู้สึกที่แสดงปฏิกิริยาตอบต่อสิ่งแวดล้อมซึ่งเป็นการแสดงพฤติกรรมทั้งหมดของบุคคล โดยแสดงพฤติกรรมเพื่อตอบสนอง ความต้องการ (Needs) ที่เกิดขึ้นภายในตัวบุคคล และทำให้มนุษย์ มีแรงจูงใจที่จะพัฒนาตนเองไปสู่การรู้จักตนเองอย่างแท้จริง                                                         

2. ประสบการณ์ทั้งหมดของบุคคล (Phenomenology Field) ที่เป็นสิ่งที่บุคคลจะรู้เฉพาะตนเท่านั้น และประสบการณ์ของบุคคลนี้ จะมีการเปลี่ยนแปลงและเพิ่มพูนอยู่ตลอดเวลา โรเจอร์สอธิบายว่ามนุษย์อยู่ในโลกของการเปลี่ยนแปลง ที่มีตนเองเป็นศูนย์กลางเป็นประสบการณ์ที่อาจเกิดจากสิ่งเร้าภายนอกและสิ่งเร้าภายในตัวบุคคล สามารถแบ่งออกเป็นประสบการณ์ทั้งส่วนที่เกี่ยวข้องกับจิตสำนึก และจิตใต้สำนึกของบุคคล ที่ผ่านเข้ามาในชีวิตของเขา ทั้งเป็นสิ่งที่สื่อสารได้ และทั้งที่สื่อสารไม่ได้                    3. ตัวตน ( The Self ) เป็นศูนย์กลางของบุคลิกภาพ ที่เป็นส่วนของการรับรู้ และค่านิยมเกี่ยวกับตัวเรา ตัวตนพัฒนามาจากกการที่อินทรีย์มีปฏิสัมพันธ์กับสภาพแวดล้อม เป็นประสบการณ์เฉพาะตน  ซึ่งตัวตนแบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ ตัวตนที่เป็นจริง กับตัวตนตามอุดมคติ                                                                                

โรเจอร์ส ได้อธิบายถึง กระบวนการพัฒนาการทางบุคลิกภาพว่า มีกระบวนการ ดังนี้                    1. กระบวนการพัฒนาการค่านิยม (Organizing Valuing Process) ตามที่ได้กล่าวมาแล้วว่า โรเจอร์สเชื่อว่า บุคคลเกิดมา พร้อมพลัง หรือแรงจูงใจ ที่จะพัฒนาตนเองไปสู่สภาวะของการรู้จักตนเองอย่างแท้จริง และเนื่องจากบุคคลเกิดมาจาก สิ่งแวดล้อมที่แตกต่างกัน จึงจำเป็นที่จะต้องเข้าใจสิ่งแวดล้อมและโลกส่วนตัวของบุคคลด้วย(Internal Frame of Reference)                                                                           2. การยอมรับจากผู้อื่น (Positive Regard from others) จะเห็นได้ว่า ตัวตน (self) ของบุคคล จะเริ่มพัฒนาเมื่อบุคคล มีปฏิกิริยาสัมพันธ์ กับสิ่งแวดล้อม รอบตัวเขา เขาจะรับรู้ ความจริงของสภาพแวดล้อม และนำเอาประสบการณ์ต่าง มาให้                                                                                                                                                           

3. การยอมรับตนเอง (Self-Regard) บุคคลจะเรียนรู้ที่จะยอมรับตนเองจากการที่เขารับรู้ว่าผู้อื่นแสดงการยอมรับในตัวเขาหรือไม่ อย่างไร โดยไม่คำนึงถึง ความต้องการของตนเอง แต่จะเอา ค่านิยมของผู้อื่นที่มีต่อตัวเขา เป็นเกณฑ์ในการประเมินพฤติกรรมของตนว่า ดีเลว ทำให้เขาแสดงพฤติกรรรมเพื่อให้สนอง ความต้องการของผู้อื่น และให้ผู้อื่นยอมรับมากกว่า การคำนึงถึง ความพึงพอใจของตน ทำให้เขารับเอา (Interject) ค่านิยมผู้อื่นเข้ามาไว้ในตนเอง                                                                                        4. ภาวะของการมีคุณค่า (Conditions or Worth) เป็นลักษณะที่บุคคลรู้สึกว่าตน มีคุณค่า เพราะเขาสามารถยอมรับตนเองได้ โดยมโนภาพแห่งตนที่เขารับรู้สอดคล้องกับ ความเป็นจริง เมื่อมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น แต่ถ้ามโนภาพแห่งตนของเขาแตกต่างไปจาก ความจริง จะทำให้เขาเกิด ความวิตกกังวลและปฏิเสธ ไม่ยอมรับตนเองตาม ความเป็นจริง ทำให้เขามีพฤติกรรมไม่สมเหตุสมผล ไม่สามารถปรับตัวได้ หากบุคคลรับเอาค่านิยมของผู้อื่น หรือบรรทัดฐานของผู้อื่น และสังคมเข้าไว้ในตนเองมากเกินไป

โครงสร้างบุคลิกภาพตามทฤษฎีของอัลเฟรด แอดเลอร์

1. ปมด้อย-ปมเด่น  เจตคติที่เรามีต่อตนเอง  ตั้งแต่เด็กเป็นแบบแห่งบุคลิกภาพเมื่อเป็นผู้ใหญ่                      

2. เจตคติของพ่อแม่  การอบรมเลี้ยงดูของพ่อแม่มีอิทธิพลสำคัญในการสร้างบุคลิกภาพ                         

3. สัมพันธภาพภายในครอบครัว                                                   

    3.1 ลูกคนโต  เมื่อมีลูกคนรองลูกคนโตจะรู้สึกว่าโดนแบ่งปันความรักจะเกลียดชังคนอื่นและเกิดความรู้สึกช่วงชิงแต่ถ้าพ่อแม่เตรียมตัวให้ลูกคนโตยอมรับน้องเด็กจะโตขึ้นเป็นคนรับผิดชอบ  มีเหตุมีผลและปกป้องผู้อื่นเอาจริงเอาจัง  เป็นผู้นำ                                                                                                    3.2 ลูกคนรอง  ปรับตัวได้ดี  นิสัยรักสนุกไม่สนใจเป็นผู้นำหรือรับผิดชอบมากนักชอบแข่งขันเมื่อเห็นพี่น้องทำอะไรก็อยากทำบ้าง                     

   3.3 ลูกคนเดียว  เชื่อมั่นตนเองสูงเฉลียวฉลาด

จุง  เน้นว่าชาติกำเนิดเป็นจุดเริ่มต้นของบุคลิกภาพ

พัฒนาการของบุคลิกภาพเริ่มจากการปฏิสนธิไปตลอดจนชั่วชีวิต  ความรู้สึกทางเพศจะมีบทบาทสำคัญ  ก่อนอายุ 5 ขวบ  และมีบทบาทสำคัญสูงสุดในช่วงวัยรุ่น  Jung  แบ่งบุคลิกภาพออกเป็น 2 ประเภท  ตามลักษณะทางจิตวิทยา                                                                                                                                              

1. Introvert  ขี้อาย  ชอบทำงานคนเดียว  มีแนวโน้มเก็บตัว โดยเฉพาะเวลาที่อารมณ์เครียดและเกิดความขัดแย้ง                                                                                                                                                                                     2. Extrovert  ชอบสังคม  ชอบอาชีพที่ต้องติดต่อกับบุคคลอื่น  เมื่อเกิดความเครียดมีแนวโน้มที่จะปรึกษาเพื่อน  ไม่ชอบคิดคนเดียว                                                                                                                                         

บุคลิกภาพทั้งสองแบบไม่สามารถแยกจากกันได้อย่างเด็ดขาด  เพราะคนส่วนมากมีลักษณะบุคลิกภาพแบบกลาง (Ambivert)  ก้ำกึ่งระหว่างเก็บตัวและเปิดเผย                                                                                          

จุงเน้นว่าการพัฒนาบุคลิกภาพมีเป้าหมายสูงสุดคือ ให้บุคคลเข้าใจตนเอง  เพื่อพัฒนาตนเองได้ไม่หยุดยั้งและพันธุกรรมมีบทบาทสำคัญซึ่งเป็นพื้นฐานของสัญชาตญาณและสืบเผ่าพันธุ์